KONWERSATORIUM

Archeologia, I rok, studia licencjackie
Prowadzący: dr Olgierd Ławrynowicz, dr Adriann Szczerba

Ogólny opis i cel zajęć:
W ramach konwersatorium studenci rozpoczynający studia archeologiczne przechodzą skrócony kurs z wiedzy o archeologii, o dziejach ludzkości od paleolitu do czasów najnowszych oraz historii polskiej archeologii od czasów średniowiecznych po współczesność. Zapoznają się z podstawowymi pojęciami i zagadnieniami, których znajomość ułatwi im naukę w pozostałych zajęciach z zakresu podstawowego kursu archeologii na studiach magisterskich. Zajęcia ukazują słuchaczom miejsce archeologii we współczesnym świecie oraz osiągnięcia tej dyscypliny wiedzy w Polsce.

Semestr zimowy:
1. Archeologia w Polsce i na świecie. Archeologia jako nauka historyczna o kulturze.
2. Miejsce archeologii w systemie nauk humanistycznych. Problem uwikłań etnicznych i politycznych w archeologii. Upowszechnienie wiedzy o archeologii. Rola i drogi popularyzacji wiedzy archeologicznej.
3. Zakres chronologiczny i geograficzny zainteresowań współczesnej archeologii. Zakres źródłowy i metodyczny zainteresowań współczesnej archeologii.
4. Nauki pomocnicze archeologii – humanistyczne. Nauki pomocnicze archeologii – przyrodnicze. Ujęcia wyników badań archeologicznych – sprawozdanie, monografia, rozprawa
5. Chronologia względna i metody jej określania. Chronologia bezwzględna i metody jej określania.
6. Wiedza źródłowa i pozaźródłowa. Procesy podepozycjne i transformacje źródeł. Źródła nieruchome. Źródła ruchome. Klasyfikacja, taksonomia, typologia i ich znaczenie w badaniach archeologicznych.
7. Rodzaje obrządku pogrzebowego. Rodzaje stanowisk archeologicznych. Stanowiska osadnicze. Stanowiska sepulkralne. Nieinwazyjne metody prospekcji archeologicznej. Periodyzacja dziejów ludzkości
8. Periodyzacja epoki brązu. Kultury archeologiczne epoki brązu. Obrządek pogrzebowy w epoce brązu. Grody kultury łużyckiej.
9. Periodyzacja epoki żelaza. Charakterystyka epoki żelaza. Okres halsztacki i lateński w Europie i na ziemiach polskich. Kultury archeologiczne okresu halsztackiego i lateńskiego na ziemiach polskich. Obrządek pogrzebowy w okresie halsztackim i lateńskim.
10. Celtowie w Europie i na ziemiach polskich.
11. Chronologia okresu wpływów rzymskich. Kultury archeologiczne okresu wpływów rzymskich. Obrządek pogrzebowy w okresie wpływów rzymskich.
12. Chronologia i kultury archeologiczne okresu wędrówek ludów. Etnogeneza Słowian; Autochtoniczna teoria etnogenezy Słowian; Allochtoniczna teoria etnogenezy Słowian.
13. Słowiańskie kultury archeologiczne. Wędrówki Słowian i kształtowanie się nowego obrazu kulturowego we wczesnym średniowieczu w Europie Środkowej.
14. Zwiedzanie wystawy archeologicznej w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi.
15. Podsumowanie semestru zimowego.

Semestr letni:
1. Przemiany osadnictwa i obrządku pogrzebowego w średniowieczu.
2. Budownictwo drewniane
3. Sakralna architektura średniowieczna.
4. Obronna i rezydencjonalna architektura średniowieczna.
5. Uzbrojenie średniowieczne.
6. Zabytki ruchome. Ikonografia średniowieczna jako źródło do poznania kultury materialnej.
7. Badania archeologiczne śladów zbrodni nazistowskich i komunistycznych.
8. Podział dziejów badań archeologicznych w Polsce według Józefa Kostrzewskiego.
9. Rozwój archeologii na terenie Galicji, ze szczególnym uwzględnieniem Krakowa i Lwowa.
10. Dzieje badań archeologicznych w zaborze pruskim: tematyka archeologiczna w czasopiśmie „Przyjaciel Ludu”; działalność Towarzystwa Starożytności Krajowych w Szamotułach; archeologia w Towarzystwie Przyjaciół Nauk w Poznaniu; działalność niemieckich archeologów w Wielkopolsce; archeologia toruńska.
11. Archeologia w środowisku warszawskim i wileńskim w II połowie XIX i na początku XX wieku: badania wykopaliskowe miłośników starożytności; działalność wileńskiej Komisji Archeologicznej i Muzeum Starożytności; archeologia w warszawskich i wileńskich towarzystwach naukowych po 1905 r.
12. Archeologia polska w dwudziestoleciu międzywojennym: instytucje archeologiczne; dydaktyka na uniwersytetach; ochrona zabytków.
13. Sytuacja archeologii polskiej w latach 1945 – 1989: wymuszony przewrót metodologiczny po 1945 r.; badania milenijne; Instytut Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk; Archeologiczne Zdjęcie Polski; Komitet Badań Dawnej Warszawy; Pracownie Archeologiczno – Konserwatorskie PP PKZ.
14. Dzieje łódzkiego ośrodka archeologicznego.
15. Podsumowanie semestru letniego.

Zalecana literatura:
Abramowicz A., Historia archeologii polskiej XIX i XX wiek, Łódź 1991.
Abramowicz A., Historia archeologii polskiej. Początki, Łódź 1992.
Buko A., Urbańczyk P. (red.) 2000, Archeologia w teorii i praktyce, Warszawa 2000.
Donato G., Hensel W., Tabaczyński S., Teoria i praktyka badań archeologicznych, t. I, Warszawa 1982.
Gąsowski J., Z archeologią za pan brat, wydanie dowolne.
Gedl M., Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Europie, Kraków 1980.
Hensel W., Archeologia żywa, wydanie dowolne.
Kaczanowski P., Kozłowski J.K., Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.), Wielka Historia Polski, Kraków 1998.
Kajzer L., Wstęp do archeologii historycznej w Polsce, Łódź 1996.
Kozłowski J.K., Kozłowski S.K., Epoka kamienia na ziemiach polskich, Warszawa 1977.
Ławecka D., Wstęp do archeologii, Warszawa 2003.
Minta-Tworzowska S., Klasyfikacja w archeologii jako sposób wyrażania wyników.
Renfrew C., Bahn P., Archeologia. Teorie, metody, praktyka, Warszawa 2002.

Cała literatura zostanie podana na początku zajęć.